ابو القاسم سلطانى

419

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

Code - 1931 كشوث Cuscuta monogyna Vahl گياهى است يك ساله ، پيچنده از خانواده Convolvulaceae ، ساقه نخى شكل به ضخامت 3 - 1 ميلىمتر ، بدون برگ ، بدون كلروفيل به رنگ قرمز كدر . گل كه در تابستان ظاهر مىشود به رنگ صورتى ندرتا زرد رنگ ، بدون بو و هر 16 - 8 عدد به صورت سنبله‌هائى نامنظم مجتمع همراه پراكنده‌هائى كوچك و ميوه كروى به پهناى 5 ميلىمتر مىباشد . كشوث به دور درختان مجاور خود مىپيچد در غير اين صورت روى زمين افتاده خشك مىشود ، گياه طفيلى درختان مو ، سياه تلو cristii mil - Paliurus spina ، قيج ، گزنه و نوعى زبان‌گنجشك Fraxinus syriacus مىباشد و علاقه مخصوصى به درخت مو دارد و براى آن خيلى مضر است . رستگاه گياه اطراف تهران ، كرج ، قزوين ، كرمانشاه ، خراسان ، سبزوار ، ازنا ، بيشه و اصفهان مىباشد . تاريخچه و شناسائى : به‌طور عام امروزه انواع Cuscuta كشوث ناميده مىشود به همين جهت مشخص نمودن نام علمى گياهى كه در طب سنتى كشوث ناميده مىشده مشگل و باعث سردرگمى مىباشد . ابو ريحان بيرونى مىنويسد كشوث را به رومى هاليون به سريانى كشوثا و كشوتا مىنامند 1 * . به دور درختان و خارها مىپيچد برگ ندارد ، گل آن كوچك و مزه آن تلخ مىباشد ( ابن سينا : 2 * ) ، آن را حماض الارنب و به فارسى شتابرد از جمول و شئمون مىنامند ( اسرائيلى قرطبى : 3 * ) . مايرهوف در شرح اسماء العقار كشوث را Cuscuta epithymum و C . epilinum دانسته و اين در حالى است كه گياه اول در كليه كتب قديم به نام افتيمون آمده و گياه دوم گياهى است كه بر روى كتان به سر مىبرد و آن را حامول الكتان مىنامند و ابن بيطار 4 * گويد كشوث در شام و عراق مىرويد و كشوثى كه در غرب افريقا و مصر مىرويد و انگل كتان مىباشد و به حامول الكتان معروف است . كشوث حقيقى نمىباشد . هم‌چنين در كتاب خطى " كامل العلائى " آمده است كه به صورت تقلب كشوث را به افتيمون مخلوط مىنمايد كه اگر به دست به‌مالند رنگ دست را سرخ مىكند . با توجه به مستندات فوق هيچ‌يك از دو گياه افتيمون و حامول الكتان ، كشوث مورد نظر نمىباشند . هوپر Cuscuta hyalina roth و C . plantifolia ten را كشوث دانسته است كه در روزگار وى به اين نام ناميده شده‌اند به‌طورى كه خواهد آمد ( كد 1933 همين مجموعه با عنوان كشوث هوپر ) با كشوث مورد نظر در طب سنتى فرق دارد . در كتاب خطى فروغ ناصرى چنين آمده است " كشوث نباتى است كه مانند پيچك به اطراف نباتات ديگر و درختها به خصوص درخت مو پيچيده و آن را خشك مىكند و تفاوت آن با پيچك آن است كه كشوث برگ ندارد و ساقه‌هاى آن سبزرنگ نيست بلكه قرمز و چركين است " و شليمر نام فرانسوى آن را Parasite de